Tơ tằm là gì? Quy trình sản xuất tơ tằm chi tiết nhất

Tằm là ấu trùng của loài bướm tằm đã được thuần hóa có tên khoa học là Bombyx mori. Nó là loài côn trùng sinh tơ có giá trị kinh tế quan trọng. Nó hoàn toàn phụ thuộc vào con người và không có mặt trong tự nhiên hoang dã.

Tơ tằm là gì? Quy trình sản xuất tơ tằm ra sao? Đặc tính cơ bản của lụa tơ tằm là gì?…Những câu hỏi này sẽ được Sieunews giải đáp chi tiết ở bài viết dưới đây. Mời quý độc giả của Sieunews cùng tham khảo để lưu trữ vào “kho kiến thức” của mình nhé.

Tơ tằm là gì?

Tằm là ấu trùng của loài bướm tằm đã được thuần hóa có tên khoa học là Bombyx mori. Nó là loài côn trùng sinh tơ có giá trị kinh tế quan trọng. Nó hoàn toàn phụ thuộc vào con người và không có mặt trong tự nhiên hoang dã. Nghề nuôi tằm lấy tơ tằm thô đã được bắt đầu cách đây ít nhất 5.000 năm ở Trung Quốc sau đó phân bố khắp thế giới. Tơ tằm được sử dụng với nhiều mục đích nhưng chủ yếu vẫn là dệt lụa tơ tằm.

     Hiện nay tơ tằm tự nhiên sản xuất lụa gồm có: tơ tằm dâu, tơ tằm sồi, tơ tằm lạc và tơ tằm lá sắn. Trong đó loại tơ tằm dâu là phổ biến nhất và được ưa chuộng nhất chiếm đến 95% sản lượng tơ tằm trên thế giới.

Lịch sử phát triển nghề dệt lụa từ tơ tằm

  Khoảng 6000 năm TCN, nghề dệt lụa đã bắt đầu manh nha và phát triển ở Trung Quốc. Khi này họ cũng biết nuôi tằm để lấy tơ. Đầu tiên chỉ có nhà vua mới được sử dụng lụa, nhưng trải qua thời gian ngành dệt tơ lụa phát triển thì các tầng lớp khác có tiền của và địa vị trong xã hội cũng được dùng.

     Từ Trung Quốc đại lục, các sản phẩm tơ lụa bắt đầu lan ra các vùng khác trong khu vực châu Á.

Nghề dệt lụa tơ tằm Người Việt thời xưa (ngồn internet)

     Tại Việt Nam, nghề nuôi tằm lấy tơ sản xuất lụa cũng hình thành từ rất sớm, trong các buổi đầu dựng nước.

Với truyền thống lâu đời phát triển nghề dệt lụa, hiện nay các làng nghề truyền thống của Việt Nam vẫn được bảo tồn nguyên vẹn. Đến nay, Việt Nam còn 8 làng lụa tơ. tằm, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh lụa tơ tằm truyền thống quy mô lớn. Một số làng lụa có truyền thống lâu đời là làng lụa Vạn Phúc (Hà Nội), làng lụa Nha Xá (Hà Nam), làng nghề dệt đũi ở Nam Cao (Thái Bình), làng lụa Mã Châu (huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam), làng lụa Mỹ Á (An Giang)…

Quy trình sản xuất tơ tằm

Nuôi tằm

Tằm ưa khí hậu mát mẽ, thời gian thích hợp nuôi tằm vào mùa thu và mùa xuân. Vòng đời của con tằm từ khi nở đến khi nhả tơ, tạo két từ 23 – 25 ngày, chia thành 5 độ tuổi, trải qua bốn lần lột xác, tằm nhỏ được nuôi riêng và cho ăn lá dâu non, lá dâu là thức ăn chính của tằm và cũng là nguyên liệu để tằm tạo ra tơ.

Lá dâu:

Dâu thường được trồng trên những ruột đất phù sa màu mỡ và mỗi năm được đốn 2 lần để phát triển nhanh và khoẻ, đủ cung cấp lá cho các lứa tằm, việc hái lá dâu còn phải căn cứ vào tuổi lớn của tằm, bao giờ cũng hái từ trên ngọn xuống, tằm nhỏ hái lá non, tằm lớn hái lá bánh tẻ, cây dâu có sức sinh trưởng kì lạ, nếu hái hết lá trên cành thì sau một tuần cây lại mọc kín lá.

Quá trình nuôi tằm (nguồn: internet)
Quá trình nuôi tằm (nguồn: internet)

Lá dâu cho tằm ăn phải là loại lá dâu sạch, không có mùi thuốc trừ sâu nhưng lại không được rửa nước. Tằm ăn suốt ngày đêm, tằm ăn 4 ngày thì nằm yên không ăn nữa, gọi là tằm ngủ, tằm ngưng ăn dâu ít động đậy, đầu ngẩng cao. Sau 2 ngày ngủ, tằm sẽ lột xác và chuyển sang tuổi sau, tằm lên 5 là tằm ăn nhiều nhất để tích luỹ dinh dưỡng trước khi nhả tơ gọi là ăn rỗi, thời kì ăn rỗi lượng thức ăn tiêu thụ bằng 80% các tuổi khác.

Sau khoảng 3 tuần tằm phát triển đến kích thước tối đa của nó, mình tròn, da căng bóng, trong suốt, tằm ngừng ăn, đó là lúc tằm chín, cơ thể nó chứa đầy chất lịch trong suốt, lúc này tằm có xu hướng ngoi đầu lên, bò đi tìm nơi thích hợp để làm tổ, sẵn sàng để nhả tơ, tạo kén.

Nhả tơ tạo kén

Tằm chín bắt tằm lên né để tằm nhả tơ tạo kén. Né là chiếc khung làm từ thân cây đay, gồm có 5 lớp, các thân cây đay được xếp tạo thành các ô hình chữ nhật thông thoáng. Tằm nhả tơ tạo két từ ngoài vào trong, đầu tiên là vài vòng tơ thô bao bọc bên ngoài để định hình tổ kén gọi là áo kén, trong vòng 4 ngày liên tiếp.

Quá trình tằm nhả tơ (nguồn: internet)

Con tằm xoay cơ thể theo chuyển động hình số 8 khoảng 300 ngàn lần liên tục, nhả thành sợ tơ dài gần 1km, quấn quanh mình tạo thành cái kén. 

Tơ thật chất chính là một loại sợi protein dạng lỏng, nhớt và trong suốt, được tiết ra từ tuyến nước bọt của tằm, khi tiếp xúc với không khí, chất lỏng này đong cứng lại, và tạo thành sợi tơ. Tằm chín tiết ra chất lỏng thứ 2 gọi là sericin, chính là một loại keo dính chặt hai nhánh tơ mảnh với nhau thành một sợi tơ. Sau khi nhả hết tơ, tằm kiệt sức nằm yên trong kén và hoá thành nhộng, lúc này có thể bắt đầu gỡ kén để đem đi ươm tơ.

Ươm tơ

Ươm tơ chính là việc kéo sợi tơ từ kén thành sợi tơ tằm, từ khi bắt tằm chín lên né khoảng 7 ngày sau, thì bắt đầu ươm tơ, trong khoảng 5 ngày phải ươm tơ hết các kén đã đóng, bởi nếu chậm tằm sẽ biến thành con ngài, ngài sẽ cắn kén chui ra, làm sợi tơ bị cắn đứt, không ươm được tơ nữa.

Để ươm tơ, đầu tiên thả kén vào nồi nước sôi, đảo kén làm lớp keo sericin tan ra một phần, kén mềm, lớp áo kén ngoài bong ra thì mới tìm được mối tơ gốc để rút sợi tơ, khoảng 10 sợi tơ được người thơ ươm tơ kéo rút từ 10 cái kén chập lại với nhau thành một sợi chỉ tơ, tuỳ theo loại tơ lấy đầu lấy giữa hay lấy xác con nhộng mà người ta phân thành tơ nón, tơ nái, tơ đuối hay tơ gốc.

 Quá trình ươm tơ bằng tay (nguồn: internet)
Quá trình ươm tơ bằng tay (nguồn: internet)

Sợi chỉ tơ được quấn vào những con suốt giống như lõi ống chỉ xếp thẳng đứng thành hàng ngang rồi cho chạy vào những guồng tơ tròn bẳng gỗ nằm bắt ngang trên nồi nước sôi để cuộn thành các vỏ tơ sống rồi mang ra phơi nắng.

Sợi tơ tằm là một trong những loại sợi tự nhiên có độ chắc cao, về tính chất sợi tơ gần giống sợi len và tóc người, theo nghiên cứu của các nhà khoa học, mặt căt ngang sợi tơ có hình tam giác với các góc tròn nên ánh sáng có thể rọi vào ở nhiều góc độ khác nhau, giúp cho sợi tơ có vẻ óng ánh tự nhiên.

Xe sợi dệt lụa

Từ sợi tơ tằm tuỳ theo chất lượng tơ và cách xoắn sợi tơ sẽ có các loại tơ với chất lượng khác nhau, tuỳ vào số lượng sợi xe mà vải lụa sẽ điều chỉnh độ dày mỏng, tạo nên nhiều loại vải lụa phong phú với đủ độ mỏng, rủ, trong, bóng hay mềm cứng, óng ánh. Kiểu dệt cổ truyền của Viêt Nam là phối hợp pha trộn các loại sợi dọc và ngang để tạo ra những mặt hàng khác nhau. 

Nhuộm màu

Những vuôn lụa mới dệt xong gọi là lụa mộc, chỉ có màu trắng ngà của tơ, vẫn còn khô cứng vì còn keo sericin, qua công đoạn nhuộm màu, lụa sẽ có thêm nhiều sắc màu độc đáo. Trước khi nhuộm màu, lụa được ngâm trong nước nóng để làm sạch hết lớp keo bám trên lụa gọi là truột tơ, theo truyền thống, cách nhuộm vải của làng lụa Vạn Phúc, làng lụa Nha Xá, làng lụa Mã Châu là nhuộm bằng các nguyên liệu lấy từ thiên nhiên như vỏ cây, lá cây, các loại củ như củ nâu…

Quá trình nhuộm màu tơ tằm thủ công (nguồn: internet)

Ngày nay với kỹ thuật nhuộm hiên đại với phẩm màu công nghiệp đem lại cho lụa tơ tằm những máu sắc đa dạng, sắc nét và rực rỡ hơn, những kỹ thuật hiện đại như nhuộm màu sợi tơ trước khi dệt đã góp phần tạo nên các loại vải lụa tơ tằm với nhiều màu sắc, hoa văn độc đáo.

Đặc tính của lụa tơ tằm

Đặc tính vật lý của Lụa tơ tằm :

Mặt cắt ngang của sợi tơ tằm có hình tam giác , với các góc tròn

  Vì có hình tam giác nên ánh sáng chiếu vào ở nhiều góc độ khác nhau làm cho Tấm lụa tơ tằm có vẻ óng ánh đặc trưng

  Người cầm Tấm lụa tơ tằm có thể cảm nhận vẻ mịn màng của Lụa không giống như các loại vải dệt từ sợi nhân tạo

Đặc tính cơ học của lụa tơ tằm :

Tơ lụa là một trong những sợi tự nhiên chắc chắn nhất , tuy nhiên khi bị ướt độ chắc giảm 20 %

  Tơ & Lụa có độ co giãn trung bình , hoặc kém

Đặc tính hóa học của Lụa tơ tằm :

Khả năng giữ ẩm tốt

  Độ dãn nhiệt và dẫn điện kém , nên thích hợp cho thời tiết lạnh , tuy nhiên dễ bị dính vào da

  Tơ lụa không còn bền khi phơi nhiều dưới ánh nắng mặt trời , và cũng bị sâu bọ cắn đặc biệt khi bị dơ bẩn

  Bị ố vàng bởi mồ hôi người

Các sản phẩm từ tơ tằm

Lụa, là, gấm,vóc,the , lĩnh, băng, quế, đoạn, sa , xuyến, đũi, kì cầu.

Gấm là mặt hàng quý nhất và khó làm nhất

Vải gấm (nguồn; internet)

The, sa, xuyến, nhiễu , băng quế là mặt hàng mặt hàng vải dệt mỏng và thưa

Lĩnh đoạn, vóc , sa tanh là các loại vải dệt dày , vải có đọ rũ và bóng

Sồi, đũi , và nái là vải tơ tằm dệt từ sợi thô có đặc tính dày bền và mặt rất ấm

Ứng dụng của tơ tằm rất đa dạng, phong phú: sản xuất vải dùng để may trang phục áo dài (mềm, phẳng,có độ mềm rủ); may đồ tây; khăn, dép, ga trải giường, áo bọc salon, rèm cửa, hàng lưu niệm…

Sieunews hy vọng rằng, những thông tin trên sẽ giúp bạn hiểu được tơ tằm là gì. Quy trình sản xuất tơ tằm, cũng như đặc tính của lụa tơ tằm. Cùng Sieunews tìm hiểu những bài viết hữu ích khác tại đây nhé.

Leave a Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.