Phân tích lịch sử Áo Dài Việt Nam qua từng thời kỳ

Nhắc đến áo dài Việt Nam là ta nghĩ ngay đến hình ảnh những cô thiếu nữ duyên dáng thước tha trong tà áo thanh lịch tung bay trước gió, sự diu dàng nữ tính của người phụ nữ Á Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng đã được áo dài phần nào tôn lên gấp bội. Áo dài từ lâu đã được xem là quốc phục Việt Nam, nhưng có lẽ thân thuộc là thế nhưng ít ai biết được lịch sử ra đời của bộ quốc phục này.

Nhắc đến áo dài Việt Nam là ta nghĩ ngay đến hình ảnh những cô thiếu nữ duyên dáng thước tha trong tà áo thanh lịch tung bay trước gió, sự diu dàng nữ tính của người phụ nữ Á Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng đã được áo dài phần nào tôn lên gấp bội. Áo dài từ lâu đã được xem là quốc phục Việt Nam, nhưng có lẽ thân thuộc là thế nhưng ít ai biết được lịch sử ra đời của bộ quốc phục này.

Lịch sử Áo Dài Việt Nam

Thế kỉ XVll

 Lịch sử Áo Dài Việt Nam bắt nguồn từ áo giao lãnh tiền thân của áo tứ thân đây được coi là chiếc áo hai tà cơ bản là khơi nhuyên sơ khai chiếc áo dài truyền thống sau này.

+ Áo giao lãnh xẻ hai bên hông ,áo dài tay ,tay áo cũng may rộng, cổ bắt chéo.Thân áo may dài đến gót chân được may bởi 5,6 tấm vải áo giao lãnh không phân biệt giới tính. Theo thư tịch cũ minh họa thì đàn bà mặc áo phủ ngoài. Bên trong là yếm trên ngực, phía dưới bụng quấn váy tơ đen, buộc bằng thắt lưng nhuộm màu, hai đầu buông thả. Hai vạt áo để mở. Đàn ông cũng mặc áo ra ngoài quần hay khố nhưng vạt bên trái được kéo chéo qua ngực và bụng rồi buộc vào bên phải.

Áo dài phụ nữ Việt Nam thời xưa (nguồn: internet)
Áo dài phụ nữ Việt Nam thời xưa (nguồn: internet)

+ Chất liệu thường là tơ, lụa, gấm, lĩnh  cho giới thượng lưu còn nông dân là vải the, vải gai, vải lanh, lụa thâm.

+ Vải cho quý tộc thì được nhuộm màu tươi sáng hơn như  xanh, lục,    đỏ thể hiện sự quyền quý. Còn nông dân và tầng lớp thấp thường không nhuộm hoặc nhuộm nâu, đen là chính.

Thế kỉ XVIII- đầu thế kỉ XX

+  Đây có thể coi là thời kì ra đời chính thức của chiếc áo dài khi chúa Trịnh Phúc Khoác ở đàng trong quyết định cải cách trang phục, ông được xem là người có công sáng chế và định hình chiếc áo dài Việt Nam như ngày nay.

+  Áo dài thời này  mang màu sắc dung hòa của hai miền Nam và Bắc với kiểu áo cổ đứng, tay dài, không hở lườn, cửa tay rộng hoặc hẹp tùy theo mục đích sử dụng. Thời Vua Gia Long (1762-1820), chiếc áo dài của phụ nữ có kiểu áo hai vạt buông thả xuống, không cài khuy, cũng có khi buộc hai vạt vào nhau nên người ta gọi là áo buộc vạt áo tứ  thân. Song song đó, phụ nữ miền Nam còn có kiểu áo năm thân kín cổ, áo năm thân cũng có bốn vạt.

Đặc điểm

Tuy nhiên cả vạt trước và vạt sau được may liền nhau, vạt thứ năm được may dưới tà áo để làm lót, năm vạt tượng trưng cho ngũ hoành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Áo có dáng  rộng, có cổ và được mặc phổ biến vào đầu thế kỷ 20, có người mặc áo mớ ba cài nút kín cổ, cổ áo trong cao hơn cổ áo ngoài. Bên trong mặc áo ngắn có túi và quần lãnh đen, chứ không mặc áo yếm và mặc váy như phụ nữ miền Bắc.

Áo ngũ thân cho các phu nhân thời Nguyễn, áo tứ thân cho nô tỳ 1884-1885 (nguồn: internet)
Áo ngũ thân cho các phu nhân thời Nguyễn, áo tứ thân cho nô tỳ 1884-1885 (nguồn: internet)
Áo ngũ thân của hoàng thái hậu đầu thế kỷ XX (nguồn: internet)
Áo ngũ thân của hoàng thái hậu đầu thế kỷ XX (nguồn: internet)

+  Chất liệu cũng như trước đó cũng phân biệt tầng lớp giàu nghèo ,màu sắc đa dạng hơn đặc biệt là giới giàu có thì vải may thường được thêu hoa văn trang nhã. Còn vua chúa thì áo được thêu rồng phượng cầu kì bằng chỉ màu đặc biệt là chỉ vàng thể hiện sự quyền quý còn người nghèo thì vẫn vải kém chất lượng hơn màu sắc cũng đa phần là đen, nâu, ngà, xám không thêu gì.

+  Thời này áo tứ thân chỉ có người nông dân người hầu mặc, còn tầng lớp quý tộc quyền quý mặc thì mặc áo năm thân.

Thế kỉ XX-XXI

Áo ba thân

+ Trong các thập niên 1930 và 1940, cách may áo dài vẫn không thay đổi nhiều, nhưng phụ nữ thành thị bắt đầu dùng các loại vải mầu tươi, sáng hơn, được nhập về từ Âu Châu. Cho đến lúc này gấu áo dài phụ nữ thường được may trên mắt cá khoảng 20 cm. Từ đây, và tiếp tục cho đến gần cuối thế kỷ 20, thiếu nữ khắp nơi mặc quần trắng với áo dài. Quần đen để dành cho phụ nữ đã lập gia đình.

Họa sĩ Lê Thị Lựu trong chiếc áo dài ba thân
Họa sĩ Lê Thị Lựu trong chiếc áo dài ba thân

Tuy nhiên phần lớn phái nữ thuộc mọi lứa tuổi ở Huế vẫn tiếp tục chỉ mặc quần trắng. Một vài nhà tạo mẫu áo dài bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn này, nhưng gần  như họ chỉ bỏ được phần nối giữa sống áo, vì vải phương Tây dệt được khổ rộng hơn. Tay áo vẫn may nối. Các họa sỹ Lê Phổ và Lê Thị Lựu đi tiên phong trong việc bỏ sống nối dọc giữa thân áo, và thu gọn bớt chiều rộng của vạt áo và tay áo. Áo dài ba thân bắt đầu từ đây.

+ Chất liệu vải đã có có thêm chất liệu mới được nhập về từ việc giao thương như voan, nhung, lụa nước ngoài,…màu sắc trở nên đa dạng hơn cho tầng lớp thấp

Áo dài lemur

+ Đây là thời kì trang phục phương Tây ảnh hưởng rất mạnh đến lối ăn mặt của người dân , người dân cũng bắt đầu biết thế nào là ăn mặt hợp thời ăn mặt đẹp.

+Giai đoạn 1939 – 1943 một trong số các họa sĩ muốn cách tân áo dài nổi bật có họa sĩ Cát Tường theo hơi hướng âu hóa.

+ Áo dài Lemur chỉ còn 2 vạt trước và sau, vạt trước nối dài chấm đất để tạo sự uyển chuyển trong bước đi. Không còn “trung thành” với phom dáng truyền thống, áo dài Le Mur ôm sát đường cong cơ thể tăng thêm vẻ yêu kiều, gợi cảm. Cổ áo dựng đứng, cao từ 1-2cm, tay thẳng, cổ tay hẹp, viền nhỏ.

Đặc điểm nổi bật

+ Đáng chú ý nhất là khuy áo phía trước được dịch chuyển sang chỗ mở áo chạy từ vai xuống một bên sườn nhấn nhá thêm vẻ nữ tính. Trên áo dài kiểu Lemur xuất hiện nhiều chi tiết Âu hóa như: áo thắt eo, nối vai, tay phồng, cổ khoét hình trái tim, đinh nơ… mặc với quần ống loe. Nhưng ngay sau đó, áo dài Lemur vấp phải sự phản đối từ dư luận vì bị cho là “lai căng”, không đứng đắn. Thêm nữa áo Lemur mặc cho đúng mốt phải với quần xa tanh trắng, đi giày cao, một tay cắp ô và quàng vai thêm chiếc bóp đầm.

Áo dài Lemur với áo tay phồng đặc trưng.

 Vì văn hóa Nho giáo, Lễ giáo truyền thống phụ nữ không cần làm điệu, làm đẹp mà chỉ cần đảm đang, tháo vát. Ngược lại,  áo Lemur “thắt lưng, bó eo” – “khêu gợi” là điều tối kỵ, trái với “thuần phong mỹ tục”.Chỉ giới nghệ sĩ phong cách tân thời mới mặc áo dài Lemur, cho tới năm 1943 thì kiểu áo dài này bị lãng quên.

Các kiểu tay áo và kiểu quần của áo dài Lemur do họa sĩ Cát Tường thiết kế (1938)

Áo dài ôm eo( 1950)

Đến thập kỷ 1950 sườn áo dài bắt đầu được may có ôm eo, dù vẫn không xếp li. Các thợ may lúc đó đã khôn khéo cắt áo lượn theo thân người. Thân áo sau hơi rộng hơn thân áo trước, nhất là ở phần mông, để áo ôm theo thân dáng mà không cần chít li ở eo. Vạt áo cắt hẹp hơn. Thân áo trong, tức là thân áo thứ ba, hay còn gọi là vạt hò, được cắt ngắn dần từ giai đoạn ấy, rồi cuối cùng bị loại bỏ trong thập niên 1960. Cổ áo bắt đầu cao lên, trong khi gấu được hạ thấp xuống. Áo dài thời này cho đến đầu thập niên 1960 tà phải ôm, không hở quần, mới được cho là may khéo.

Áo dài ôm eo ba thân 1950.

Năm 1960-1970

+ Thời kỳ này người ta đã cởi mở hơn trong phong cách ăn mặc. Phụ nữ thời kỳ này đã biết cách ăn mặc sao cho thân hình thon thả và quyến rũ. Áo dài raglan cùng ra đời từ đó. Đây là kiểu áo có tà trước nối với tà sau qua hàng nút bấm từ cổ xuống nách dọc theo bên hông, gần giống với kiểu áo dài thời hiện đại ngày nay. Tay áo ráp raglan nối từ cổ xéo xuống nách.

Chiếc áo dài raglan. (nguồn: internet)

+ Cũng trong thời kỳ này một kiểu áo dài khác được ra đời do bà Trần Lệ Xuân, vợ ông Ngô Đình Nhu thiết kế, được gọi là áo dài bà Nhu. Kiểu áo này được thiết kế bỏ đi phần cổ áo, hở cổ hay còn gọi là cổ thuyền.Vì thời đó vẫn còn một số định kiến về cách ăn mặc của người phụ nữ, thiết kế của bà Trần Lệ Xuân đã bị nhiều người lên án. Nhưng sau đó đã được chấp nhận và khen ngợi vì nó làm tôn lên vẻ đẹp, vóc dáng của người phụ nữ làm tăng thêm vẻ hiện đại và quyến rũ.

+ Ngày nay kiểu áo dài bà Nhu vẫn được nhiều người yêu thích vì tính thuận tiện và thoải mái của nó.

  Bà Trần Lệ Xuân trong áo dài do bà thiết kế (nguồn: internet)

Áo dài chiết eo- áo dài mini 1960-1970

Cũng trong giai đoạn này. áo dài chít eo thách thức quan điểm truyền thống trở thành kiểu dáng thời thượng. Lúc này, chiếc áo nịt ngực tiện lợi đã được sử dụng rộng rãi. Phụ nữ thành thị với tư duy cởi mở muốn tôn lên những đường cong cơ thể qua kiểu áo dài chít eo rất chặt để tôn ngực.

Áo dài mini- hình ảnh quen thuộc những năm 1960-1970 (nguồn: internet)
 

Gần cuối thập kỷ 60, áo dài mini trở nên thịnh hành trong giới nữ sinh vì sự thoải mái, tiện lợi của nó. Tà áo hẹp và ngắn đến gần đầu gối, áo rộng và không chít eo nhưng vẫn may theo đường cong cơ thể.

Ngày nay

Lịch sử Áo Dài Việt NamTừ năm 1970 đến nay, nhờ sự phát triển của kinh tế, văn hóa cùng nhiều trào lưu du nhập sang Việt Nam, chiếc áo dài đã được biến hóa với muôi màu, muôn vẻ khác nhau. Thế nhưng tựu chung lại đều cho thấy vẻ đẹp và sự sáng tạo độc đáo của những nhà thiết kế, một số nhà thiết kế nổi tiếng như  Sĩ Hoàng ,Thuận Việt, Võ Việt Chung, Đỗ Trịnh Hoài Nam,… đã góp phần làm nên vẻ đẹp mới của áo dài tuy phá cách nhưng vẫn giữ được nét độc đáo vốn có của áo dài Việt Nam tự hào với bạn bè quốc tế.

Vải vóc may áo dài  ngày nay (nguồn: internet)

+ Chất liệu ngày càng phong phú đa dạng ngoài vải thêu tay thì cũng với ứng dụng kĩ thuật áo in hình 3d áo thêu máy ,đắp ren,… chất liệu vải được biến tấu đa dạng màu sắc muôn màu muôn vẻ.

Áo dài ngày nay với chất liệu vải in hoa (nguồn: internet)

Leave a Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.